Jak dobrać moment obrotowy w kluczu dynamometrycznym? Kompletny poradnik

Klucz dynamometryczny to narzędzie, które pozwala dokładnie kontrolować siłę dokręcania śrub i nakrętek, co jest szczególnie istotne w mechanice samochodowej, rowerowej, w montażu maszyn oraz w pracach budowlanych. Prawidłowe ustawienie momentu obrotowego pozwala uniknąć:

• uszkodzenia gwintów,

• przeciążenia śrub i nakrętek,

• niebezpiecznych awarii podczas użytkowania maszyn lub pojazdów.

W tym artykule dowiesz się krok po kroku, jak dobierać moment obrotowy, aby praca z kluczem była precyzyjna i bezpieczna.

Co to jest moment obrotowy?

Moment obrotowy (z ang. torque) to siła działająca na obracający się obiekt, w tym przypadku śrubę lub nakrętkę. Wyraża się go w:

• Nm (niutonometr) – najczęściej stosowana jednostka w Polsce i Europie,

• lb-ft (funt-stopa) – stosowana w USA i krajach anglosaskich.

Prawidłowy moment obrotowy zapewnia, że:

• śruba jest wystarczająco dokręcona, aby połączyć elementy,

• ale nie przeciąża gwintu, co mogłoby prowadzić do jego zerwania.

Dlaczego właściwy moment obrotowy jest ważny?

Nieodpowiednio dobrany moment obrotowy może prowadzić do poważnych problemów:

• Zbyt mały moment – połączenie może się poluzować, powodując luzy, wibracje, awarie.

• Zbyt duży moment – może spowodować przerwanie gwintu, odkształcenie elementów lub zerwanie śruby.

Dlatego w wielu branżach, np. motoryzacyjnej czy lotniczej, stosowanie klucza dynamometrycznego jest obowiązkowe.

Rodzaje kluczy dynamometrycznych

1. Klucz przegubowy – idealny do trudno dostępnych miejsc, umożliwia obrót pod kątem.

2. Klucz klikowy (click type) – najpopularniejszy, sygnalizuje kliknięciem osiągnięcie ustawionego momentu.

3. Klucz cyfrowy (digital torque wrench) – precyzyjny, wyświetla dokładny moment na ekranie, często z alarmem dźwiękowym.

4. Klucz wskazówkowy (beam torque wrench) – klasyczny, tani, wskazuje moment na wskaźniku.

Jak dobrać moment obrotowy?

1️⃣ Sprawdź dokumentację producenta

• W instrukcji pojazdu, maszyny lub urządzenia zawsze znajduje się zalecany moment dokręcenia dla każdej śruby lub nakrętki.

• Moment jest podawany w Nm lub lb-ft, a czasem także z podziałem na materiał śruby i połączenia.

2️⃣ Uwzględnij średnicę i rodzaj gwintu

• Średnica śruby – większa średnica wymaga większego momentu.

• Rodzaj gwintu – drobnozwojny gwint wymaga mniejszego momentu niż grubo zwojowy.

• Materiał śruby i elementów łączonych – stal, aluminium, mosiądz mają różną odporność na przeciążenia.

3️⃣ Zastosowanie tabel momentów

W praktyce mechanicy korzystają z tabel momentów obrotowych, w których podano wartości w zależności od:

• materiału śruby,

• średnicy gwintu,

• rodzaju połączenia (suchy gwint, smarowany gwint, stal/aluminium).

Przykładowe wartości:

| Śruba M6 | Materiał stalowy | Smarowany | Moment: 10 Nm |
| Śruba M8 | Materiał stalowy | Suchy | Moment: 25 Nm |
| Śruba M10 | Aluminium | Smarowany | Moment: 35 Nm |

4️⃣ Uwzględnij smarowanie gwintu

• Smarowane gwinty – moment obrotowy należy zmniejszyć o 20–30%, bo smar zmniejsza tarcie.

• Suche gwinty – użyj wartości podanych w tabeli.

5️⃣ Ustawienie momentu na kluczu

Klucz klikowy:

1. Ustaw żądaną wartość momentu obrotowego na skali.

2. Obracaj śrubę równomiernym ruchem.

3. Po usłyszeniu kliknięcia przestań dokręcać – kliknięcie sygnalizuje osiągnięcie ustawionego momentu.

Klucz cyfrowy:

• Wprowadź wartość na ekranie, ustaw alarm dźwiękowy lub wibracyjny.

• Dokręcaj śrubę, aż klucz sygnalizuje osiągnięcie wartości.

Klucz wskazówkowy:

• Obserwuj wskaźnik i zatrzymaj się, gdy osiągnie zalecaną wartość.

Dodatkowe wskazówki

• Nie używaj przedłużek – mogą zafałszować moment obrotowy.

• Nie używaj klucza dynamometrycznego do poluzowywania śrub – może uszkodzić mechanizm.

• Kalibracja klucza – regularnie sprawdzaj dokładność, najlepiej raz w roku.

• Powolne i równomierne dokręcanie – unikaj szarpnięć, które mogą spowodować błędny odczyt.

Podsumowanie

Dobór momentu obrotowego w kluczu dynamometrycznym jest kluczowy dla bezpieczeństwa i trwałości połączeń. Pamiętaj:

1. Sprawdź zalecenia producenta i tabele momentów,

2. Uwzględnij średnicę, materiał i smarowanie gwintu,

3. Ustaw odpowiednio moment na kluczu,

4. Obracaj śrubę powoli i równomiernie,

5. Regularnie kalibruj klucz dynamometryczny.

Dzięki tym prostym zasadom unikniesz uszkodzeń, a połączenia będą trwałe i bezpieczne.